خمس و پایداری مالی مراکز دینی: تحلیل کیفی بر مبنای روش داده بنیاد | ||
| تحقیقات مالی اسلامی | ||
| مقاله 3، دوره 15، شماره 1 - شماره پیاپی 35، پاییز 1404، صفحه 41-76 اصل مقاله (1.05 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی (تئوری مالی اسلامی) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30497/ifr.2025.248773.1981 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد نظریپور* 1؛ محمدامین گایینی2 | ||
| 1دانشیار، گروه حسابداری، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران | ||
| 2دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه حسابداری، دانشگاه شهاب دانش، قم، ایران | ||
| چکیده | ||
| 1. مقدمه و هدف خمس، بهعنوان یکی از ارکان محوری احکام مالی اسلام، افزون بر جایگاه شرعی، نقش مهمی در تأمین منابع مالی مراکز دینی و تقویت ساختار مالی اسلامی دارد. این پژوهش با رویکرد نظریه دادهبنیاد، ظرفیت خمس را بهعنوان منبعی پایدار برای درآمدزایی و پشتیبانی مالی این مراکز بررسی میکند. 2. مواد و روشها این پژوهش کاربردی و کیفی بر پایه نظریه دادهبنیاد انجام شده است. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با خبرگان اقتصاد اسلامی و مسائل دینی و به روش نمونهگیری هدفمند ـ گلولهبرفی گردآوری شد. تحلیل دادهها با نرمافزار مکسکیودا نسخه 2020 صورت گرفت و روایی یافتهها بر اساس معیار مقبولیت تأیید شد. 3. یافتههای تحقیق یافتهها نشان میدهد چالشهای وصول خمس عمدتاً ریشه در تفاوتهای فقهی، ناهماهنگی نهادی و ضعف آگاهی عمومی دارد. همچنین، با توجه به اینکه ظرفیت بالقوه خمس چند برابر میزان پرداخت واقعی آن است و این فریضه بر مال حلال تمرکز دارد، نسبت به مالیاتهای متعارف از کارکردی عادلانهتر و منطبق بر انصاف توزیعی برخوردار است. خمس بهعنوان منبعی مشروع و پایدار، نقشی محوری در استقلال مالی، حفظ هویت دینی و تحقق عدالت اجتماعی مراکز مذهبی ایفا میکند. پایداری این نظام به مشارکت مؤمنان، التزام به اصول شرعی و شفافیت مالی وابسته است. ساختارهای قانونی کارآمد، ارتقای توانمندی نهادی، نظارت و سیاستگذاری متمرکز، همراه با بهرهگیری از راهبردهای فناورانه، مدیریتی و فرهنگی، نقشی تعیینکننده در جلب اعتماد و تقویت پایداری خمس دارند. پیامدهای این نظام طیفی از آثار اقتصادی، اجتماعی و معنوی را دربرمیگیرد؛ از جمله رفاه اجتماعی، سرمایهگذاری پایدار، توانمندسازی معنوی و پشتیبانی از نوآوری و پژوهشهای دینی که در مجموع کارکردی چندبعدی برای توسعه مراکز دینی ایجاد میکند. 4. بحث و نتیجهگیری یافتهها نشان میدهد خمس، فراتر از یک حکم فقهی، سازوکاری چندبعدی برای پایداری مالی، هویتی و اجتماعی مراکز دینی است. تحقق این سازوکار مستلزم همافزایی مؤلفههای فقهی، مدیریتی، فرهنگی و فناورانه همراه با شفافیت، اعتماد و مشارکت مردمی است. این پژوهش با ارائه چارچوب مفهومی تلفیقی شامل مسیر اقتصادی و عدالت اجتماعی، مدلی کاربردی برای سیاستگذاری مالی و دینی ارائه میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خمس؛ درآمد پایدار؛ استقلال مالی؛ شفافیت مالی؛ عدالت اجتماعی؛ مراکز دینی؛ تئوری داده بنیاد | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 550 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 315 |
||
اخبار و اعلانات
- تغییر نشانی وبگاه نشریات علمی دانشگاه امام صادق علیهاسلام
- آمار رتبهبندی نشریات علمی کشور در ارزیابی سال 1400 وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
- وضعیت رتبهبندی نشریات علمی دانشگاه امام صادق علیهالسلام براساس نتایج نهایی رتبهبندی نشریات علمی کشور در سال 1400
- نشریه علمی «فقه و حقوق خانواده» وابسته به دانشگاه امام صادق علیهالسلام در پایگاه بینالمللی DOAJ نمایه شد.
- أخذ شناسه DOI برای مقالات نشریه علمی «تحقیقات مالی اسلامی»
- بازنشر مقالات منتشره نشریات دانشگاه امام صادق علیهالسلام
- تفاهمنامه همکاری دانشگاه با سامانه مشابهتیاب سمیمنور
- دسترسی آزاد "Open Access" به کلیه مقالات منتشره نشریات دانشگاه امام صادق علیهالسلام
- نمایه مقالات پژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت) در پایگاه بینالمللی Philpapers
آمار
| تعداد نشریات | 19 |
| تعداد شمارهها | 562 |
| تعداد مقالات | 4,908 |
| تعداد مشاهده مقاله | 11,154,500 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,569,952 |