اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 20 |
| تعداد شمارهها | 556 |
| تعداد مقالات | 4,843 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,918,009 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,327,005 |
بررسی نقش نهادهای بهرهکش و چرخه رذیلت در ناکامی توسعه ایران در دوره پهلوی دوم | ||
| دانش سیاسی | ||
| دوره 21، شماره 2 - شماره پیاپی 42، مهر 1404، صفحه 665-696 اصل مقاله (1.04 M) | ||
| نوع مقاله: علمی - پژوهشی (مسایل سیاسی ایران) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30497/pkn.2026.247450.3230 | ||
| نویسندگان | ||
| سید مرتضی حافظی* 1؛ سید ایمان رضوی2؛ مهیار حجرین3 | ||
| 1دکترای تخصصی گرایش مسائل ایران از دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد | ||
| 2دکترای تخصصی گرایش اندیشه سیاسی از دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد | ||
| 3کارشناسی ارشد علوم سیاسی از دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان | ||
| چکیده | ||
| در زمان پهلوی دوم، باوجود تجربه کوتاهی از رشد اقتصادی با بهره گیری از اجرای برنامههای عمرانی توسعه،کشور بهجای حرکت بهسوی چرخههای تکاملی توسعه بهسمت چرخههای رذیلت و بهرهکش حرکت کرد. برای واکاوی ناکامی در دستیابی به توسعه متوازن عوامل خارجی و وابستگیهای اقتصادی به خارج بهعنوان اصلیترین مانع و عامل ناتمام ماندن برنامههای توسعه ایــن دوران برجسته شده و از همین رو از عوامل داخلی که در بطن سیاستها و روشهای حاکم وجود داشت غفلت شده است. هدف پژوهش حاضر نگاه متفاوت به مبحث توسعه با بهرهگیری از دو مفهوم نهادهای بهرهکش و چرخه رذیلت از دارون عجم اوغلو و جیمز رابینسون به دلایل و عوامل درونزایی است که فرآیند توسعه را با اخلال همراه کرده و نارضایتی عمومی را از دولت پهلوی دوم ایجاد کرد. ازاینرو، پرسش اصلی مقاله ایــن اسـت:چگونه برنامههای توسعه دوره پهلوی دوم از خلق نهادهای بهرهکش یا نهادهای فراگیر پشتیبانی میکنند و چه نسبتی با چرخه رذیلت و چرخه فضیلت دارند؟ در این دوران گامهایی در مسیر توسعه برداشته شد اما این فرآیند تحت تأثیر شکلگیری نهادهای بهرهکش و چرخه رذیلت با اختلال روبهرو شد و به نارضایتی جامعه منتهی شد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پهلوی دوم؛ دولت توسعهگرا؛ برنامههای توسعه؛ نهادهای بهرهکش؛ چرخه رذیلت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Role of Extractive Institutions and the Vicious Cycle in the Failure of Iran's Development during the Second Pahlavi II | ||
| نویسندگان [English] | ||
| morteza hafezi1؛ Seyyed Iman Razavi2؛ Mehyar Hajarin3 | ||
| 1Ph.D. in Iranian Studies, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad | ||
| 2Ph.D. in Political Thought, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad | ||
| 3M.A. in Political Science, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Guilan | ||
| چکیده [English] | ||
| During the Second Pahlavi era, despite a brief period of economic growth driven by developmental infrastructure programs, Iran shifted toward extractive institutions and vicious cycles rather than virtuous cycles of development. Previous analyses have predominantly highlighted external factors and economic dependencies as the primary obstacles to completing developmental programs, often neglecting internal structural and political factors embedded within the regime's policies. This study offers a distinct perspective on development by employing Daron Acemoglu and James Robinson's concepts of extractive institutions and the vicious cycle to examine endogenous factors that disrupted the developmental process and fueled public discontent with the Pahlavi government. The central research question of this article is: How did the developmental programs of the Second Pahlavi era foster extractive rather than inclusive institutions, and how did they relate to the dynamics of vicious and virtuous cycles? Although some progress was made toward development, the process was ultimately undermined by the emergence of extractive institutions and a vicious cycle, leading to widespread societal dissatisfaction. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Pahlavi II, Developmental state, Development programs, Extractive institutions, Vicious cycle | ||
| مراجع | ||
|
آبراهامیان، یرواند (1383). ایران بین دو انقلاب: درآمدی بر جامعه شناسی سیاسی ایران معاصر. ترجمه: احمد گل محمدی، محمد ابراهیم فتاحی. تهران: نی.
ابتهاج، ابوالحسن (1371). خاطرات ابوالحسن ابتهاج. ج 1. تهران: انتشارات علمی.
ایزدی، رجب و حیدرپور اینانلو، مرتضی (1394). برنامههای پنجگانه توسعه در دوران پهلوی و انقلاب اسلامی ایران. جامعهشناسی اقتصادی و توسعه، (2)، 1-26.
برخوردار، ایرج (1387). موسیقی رادیو و نقش مدیریت. تهران: طرح آینده.
پارسونز، آنتونی (1390). غرور و سقوط (ایران 1357-1352). ترجمه سید محمدصادق حسینی عسکرانی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
پهلوی، محمدرضا (1389). بهسوی تمدن بزرگ. تهران: البرز.
ترابی، یوسف (۱۳۸۴). آسیبشناسی مدیریت توسعه در ایران. نشریه دانش سیاسی، 1(2)، 134-103.
جهانبخش، مصطفی (۱۴۰۴). کنش راهبردی پهلوی دوم برای تضعیف جایگاه مجلس شورای ملی. نشریه دانش سیاسی، 21(1)، 7-49.
حبیبپور گتابی، کرم (1391). جامعه مندی شناسی سیاست آموزشی در ایران با لنز حکومتمندی. برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 5(21)، 223-284. https://doi.org/10.22054/qjsd.2014.1426
دهشیار، محمدرضا (1386). بازتاب مفهومی و نظری انقلاب اسلامی در روابط بینالملل. نشر علمی و فرهنگی.
رئیسجعفری، رسول (1399). روایت یک فروپاشی. تهران: نشر نهادگرا.
سریعالقلم، محمود (1397). اقتدارگرایی ایرانی در عهد پهلوی. تهران: نشر گاندی.
سعیدی، علیاصغر (1393). تکنوکراسی و سیاستگذاری اقتصادی در ایران به روایت دکتر رضا نیازمند. تهران: لوح فکر.
سمیعی اصفهانی، علیرضا و عباسی، عالیه (1397). دولت رانتی و چالشهای دولتسازی در عصر پهلوی دوم (1357-1332). رهیافتهای سیاسی و بینالمللی، 9(3)، 114-149. قابل دسترسی در: https://piaj.sbu.ac.ir/article_99666.html
شاه ویسی، سهیلا (1401). تحلیل انطباق برنامههای توسعه اقتصادی ـ اجتماعی با الگوهای سیاستگذاری سهگانه در دوران پهلوی دوم. جامعه شناسی سیاسی ایران، 5(12)، 622-635.
شهابی، هوشنگ و لینز، خوان (1380). نظامهای سلطانی. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: شیرازه.
صدیق، عیسی خان (1397). ایران مدرن و نظام آموزشی آن. ترجمه علی نجات غلامی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
صورتجلسات شورای اقتصاد (جلسه مورخ 14 شهریور 1356).
ضیا ابراهیمی، رضا (1396). پیدایش ناسیونالیسم ایرانی، نژاد و سیاست بیجاسازی. تهران: مرکز.
طالب، مهدی و عنبری، موسی (1385). دالیل ناکامی نظام برنامهریزی توسعه در ایران عصر پهلوی دوم. مطالعات جامعه شناسی، (27)، 181-203.
عباسی، مهدی (1383). پیامدهای ساخت دولت مدرن پهلوی اول بر جامعه شبکهای ایران. مطالعات سیاسی، سال پنجم، (20)، 196-210.
عجم اوغلو، دارون و رابینسون، جیمز ای (1394). ریشههای اقتصادی دیکتاتوری و دموکراسی. ترجمه جعفر خیرخواهان و علی سرزعیم. تهران: انتشارات کویر.
عجماوغلو، دارون و رابینسون، جیمز ای (۱۳۹۲). نقش نهادها در رشد و توسعه، ترجمه محمدحسین نعیمیپور. اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی، (293)، ۹۰-۱۰۹. قابل دسترسی در: https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1028862/
عجماوغلو، دارون و رابینسون، جیمز ای (1395). چرا ملتها شکست میخورند: سرچشمههای ریشههای قدرت، فقر و غنای کشور. ترجمه پویا جبل عاملی و محمدرضا فرهادیپور. تهران: انتشارات دنیای اقتصاد.
عرب مازار، عباس و نور محمدی، خسرو (۱۳۹۵). تحلیل انتقادی هدف های اقتصادی برنامههای توسعه در ایران. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 5(1)، 42-19.
فراستخواه، مقصود (1395). ما ایرانیان، زمینهکاوی تاریخی و اجتماعی خلقیات ایرانی. تهران: نشر نی.
کریمی، محسن و نیلی، مسعود (1400). برنامهریزی در ایران (1356-1316). تهران: نشر نی.
گودرزی، منوچهر و دیگران (1381). توسعه در ایران 1357-1320. تهران: گام نو.
لوایی، محمدعلی (1319). آرایش و پیرایش زبان. بیجا: بینا.
لیلاز، سعید (1392). موج دوم تجدد آمرانه در ایران؛ تاریخ برنامههای عمرانی سوم تا پنجم. تهران: انتشارات نیلوفر.
لیلاز، سعید (1392). موج دوم تجدد آمرانه در ایران؛ تاریخ برنامههای عمرانی سوم تا پنجم. تهران: انتشارات نیلوفر.
مختاری اصفهانی، رضا (1387). رادیو، فرهنگ و سیاست در ایران 1319-1333. تهران: دفتر پژوهشهای رادیو.
معدل، منصور (1382). طبقه، سیاست و ایدئولوژی در انقلاب. ترجمه: محمد سالار کسرایی. تهران، مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
ملکمحمدی، حمیدرضا (1381). از توسعه لرزان تا سقوط شتابان، توسعه اقتصادی نظامی و بیثباتی سیاسی رژیم پهلوی 1357-1347. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
میلانی، عباس (1392). نگاهی به شاه. تورنتو: پرشین سیرکل.
نجفزاده، مهدی و عباسی شاهکوه، مهدی (1392). پیامدهای ساخت دولت مدرن پهلوی اول بر جامعه شبکهای ایران. مطالعات سیاسی، 5(20)، 69-90. قابل دسترسی در: https://sid.ir/paper/161160/fa
هزاوهای، سید مرتضی (1385). تأثیرپذیری سیاستهای توسعه در ایران از الگوهای مسلط غربی. نشریه دانش سیاسی، 2(2)، 200-165.
همایون کاتوزیان، محمدعلی (1396). تضاد دولت و ملت. ترجمه علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
هویدا، فریدون (1386). سقوط شاه. ترجمه حسین ابوترابیان. تهران: اطلاعات.
یگانه، محمد (1395). خاطرات محمد یگانه. تهران: نشر ثالث.
References
Abbasi, Mehdi (2004). The Consequences of Building the First Pahlavi Modern State on Iran’s Network Society. Political Studies, Year 5, (20), 196-210. (In Persian)
Abrahamian, Ervand. (2004). Iran Between Two Revolutions: An Introduction to the Political Sociology of Contemporary Iran. Translated by Ahmad Golmohammadi & Mohammad Ebrahim Fattahi. Tehran: Ney Publishing. (In Persian)
Acemoglu, Daron & Robinson, James A. (2015). Economic Origins of Dictatorship and Democracy. Translated by Jafar Kheirkhah & Ali Sarzaeem. Tehran: Kavir Publishing. (In Persian)
Acemoglu, Daron & Robinson, James A. (2016). Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty. Translated by Pouya Jabal-Ameli & Mohammad Reza Farhadi-Pour. Tehran: Donya-ye Eghtesad Publishing. (In Persian)
Acemoglu, Daron & Robinson, James. (2013). The role of institutions in growth and development. Political–Economic Information, (293), 90–109. Available at: https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1028862/ (In Persian)
Arab Mazar, Abbas, Noor Mohammadi, Khosrow (2016). A Critical Analysis of the Economic Goals of Development Programs in Iran. Social Studies and Research in Iran, (5), 19-42. (In Persian)
Barkhordar, Iraj (2008). Radio Music and the Role of Management. Tehran: Tarh-e Ayandeh. (In Persian)
Dahshyar, Mohammad Reza (2007). Conceptual and Theoretical Reflection of the Islamic Revolution in International Relations, Scientific and Cultural Publication. (In Persian)
Ebtehaj, Abolhassan (1992). Memoirs of Abolhassan Ebtehaj (Vol. 1). Tehran: Elmi Publications. (In Persian)
Farasatkhah, Maqsoud (2016). We Iranians: A Historical and Social Exploration of Iranian Dispositions. Tehran: Ney Publishing. (In Persian)
Goodarzi, Manoochehr & et al. (2002). Development in Iran, 1941–1979. Tehran: Gam-e No Publishing. (In Persian)
Habibpour Gatabi, Karam (2012). The sociology of educational policy in Iran through the lens of governmentality. Journal of Social Welfare and Development Planning, 5(21), 223–284. https://doi.org/10.22054/qjsd.2014.1426 (In Persian)
Hazavehi, Seyyed Morteza (2006). The Influence of Development Policies in Iran on Dominant Western Models. Journal of Political Knowledge, (2), 165-200. (In Persian)
Homayoun Katouzian, Mohammad Ali (2017). The Conflict between the State and the Nation, translated by Alireza Tayyeb. Tehran: Ney Publications. (In Persian)
Hoveyda, Fereydoun (2007). The Fall of the Shah. Translated by Hossein Abutorabian. Tehran: Ettela‘at Publishing. (In Persian)
Izadi, Rajab & Heydarpour Inanloo, Morteza (2015). Five Development Programs during the Pahlavi Era and the Islamic Revolution of Iran. Economic Sociology and Development, Year 4, (2), 1-26. (In Persian)
Jahanbakhsh, Mustafa (1404). Strategic action of the Pahlavi II to weaken the position of the National Assembly. Journal of Political Science, (21), 7-49. (In Persian)
Karimi, Mohsen and Nili, Masoud (1400). Planning in Iran (1356-1316). Tehran: Ney Publishing. (In Persian)
Lailaz, Saeed (2013). The Second Wave of Authoritarian Modernization in Iran: The History of the Third to Fifth Development Plans. Tehran: Niloufar Publishing. (In Persian)
Lailaz, Saeed (2013). The Second Wave of Imperative Modernization in Iran; History of Development Programs, Third to Fifth. Tehran: Niloufar Publications. (In Persian)
Lavayi, Mohammad Ali (1940). Arrangement and Refinement of Language. Publisher unknown. (In Persian)
Malek Mohammadi, Hamid Reza (2002). From Fragile Development to Rapid Collapse: Military–Economic Development and Political Instability of the Pahlavi Regime, 1968–1979. Tehran: Center for Islamic Revolution Documents. (In Persian)
Milani, Abbas (2013). The Shah. Toronto: Persian Circle. (In Persian)
Minutes of the Supreme Economic Council, Session dated 5 September 1977. (In Persian)
Moaddel, Mansoor (2003). Class, Politics, and Ideology in the Iranian Revolution. Translated by Mohammad Salar Kasraei. Tehran: Center for the Rediscovery of Islam and Iran. (In Persian)
Mokhtari Esfahani, Reza (2008). Radio, Culture, and Politics in Iran, 1940–1954. Tehran: Radio Research Office. (In Persian)
Najafzadeh, Mehdi & Abbasi Shahkouh, Mehdi. (2013). The consequences of modern state-building during the First Pahlavi period on Iran’s networked society. Political Studies, 5(20), 69–90. Available at: https://sid.ir/paper/161160/fa (In Persian)
Pahlavi, Mohammad Reza (2010). Toward the Great Civilization. Tehran: Alborz Publishing. (In Persian)
Parsons, Anthony (2011). Pride and Fall (Iran 1973–1978). Translated by Seyyed Mohammad Sadegh Hosseini Askarani. Tehran: Center for Islamic Revolution Documents. (In Persian)
Raees-Ja‘fari, Rasoul (2020). Narrative of a Collapse. Tehran: Nahadgara Publishing. (In Persian)
Saeedi, Ali Asghar (2014). Technocracy and Economic Policymaking in Iran as narrated by Dr. Reza Nimandaz, Tehran: Lawh Fekr. (In Persian)
Samiei Esfahani, Alireza & Abbasi, Alieh. (2018). Rentier state and the challenges of state-building in the Second Pahlavi era (1953–1979). Political and International Approaches, 9(3), 114–149. Available at: https://piaj.sbu.ac.ir/article_99666.html (In Persian)
Sariolghalam, Mahmoud (2018). Iranian Authoritarianism in the Pahlavi Era. Tehran: Gandhi Publishing. (In Persian)
Seddigh, Issa Khan (2018). Modern Iran and Its Educational System. Translated by Ali Nejat Gholami. Tehran: Research Institute for Cultural and Social Studies. (In Persian)
Shah Veisi, Soheila (1401). Analysis of the Adaptation of Socio-Economic Development Programs to Triple Policy Patterns during the Second Pahlavi Era. Iranian Political Sociology, 5(12), 622-635. (In Persian)
Shahabi, Houchang & Linz, Juan (2001). Sultanistic Regimes. Translated by Manoochehr Sabouri. Tehran: Shirazeh Publishing. (In Persian)
Taleb, Mehdi & Anbari, Musa (2006). Reasons for the Failure of the Development Planning System in Iran during the Second Pahlavi Era. Sociological Studies, (27), 181-203. Musa
Torabi, Yousef (2005). Pathology and the Management of Development. Journal of Political Science, 1(2), 103-134. (In Persian)
Yeganeh, Mohammad (2016). Memoirs of Mohammad Yeganeh. Tehran: Sales Publishing. (In Persian)
Zia-Ebrahimi, Reza (2017). The Emergence of Iranian Nationalism: Race and the Politics of Displacement. Tehran: Markaz Publishing. (In Persian) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 72 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 31 |
||