توجیه معرفت شناختی از دیدگاه ویتگنشتاین متاخر، از مبناگرایی تا زمینه گرایی

مهدوی نژاد, محمد حسین; علیزاده, بیوک; محمد زاده, رضا

doi:10.30497/prr.2012.1172

	توجیه معرفت شناختی از دیدگاه ویتگنشتاین متاخر، از مبناگرایی تا زمینه گرایی
پژوهش‌نامه فلسفه دین (نامه حکمت)
شناسنامه علمی شماره، دوره 4، شماره 1، اردیبهشت 1385، صفحه 21-56 اصل مقاله (554.73 K)
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30497/prr.2012.1172
نویسندگان
محمد حسین مهدوی نژاد¹؛ بیوک علیزاده²؛ رضا محمد زاده³
¹استادیار دانشگاه پیام نور، واحد بافق، یزد، ایران
²استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه امام صادق (ع)،تهران، ایران
³استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
چکیده
از آنجا که ادّعای معرفت بدون ارائة دلیل کافی و وافی بی‌‌وجه است، اساس معرفت‌شناسی معاصر بر این است که بنیان نظام معرفت بشری چیست، و نظام معرفتی بشر از کجا ‌آغاز می‌شود و به کجا سر می‌سپارد. از نظر ویتگنشتاین متأخّر، توصیف عالم، بدون وجود تعدادی قضایای مبنایی و یقینی ناممکن است، امّا قطعیّت و یقینی بودن این قضایا به معنای مطابقت آن‌ها با واقع نیست بلکه به طرز نگرش افراد وابسته است. آنچه برای ما محرز و یقینی است، به وسیلة بازی زبانی‌ای که فرد در آن شرکت می‌جوید، معیّن می‌شود. از این رو، معرفت بشر در کنه خود مبتنی بر اعمال او و دیگر الگوهای منشی رفتار اوست. ویتگنشتاین معتقد است که توجیه و عقلانیت، همواره متّکی به بافت و زمینه است و در فعّالیّت‌های اجتماعی و بازی‌های زبانی جای می‌گیرد و چون نحوه‌های زندگی، جهان-‌ تصویرها یا جهان‌بینی‌ها مختلف‌اند، شیوه‌های مختلفی از عقلانیّت نیز وجود دارد. در این نوشتار، نخست با تعریف سه‌جزئی معرفت، تحلیل ویتگنشتاین از معرفت و وجه تمایز آن با یقین را بیان کرده‌ایم. سپس با اشاره به ساختار مبانی معرفتی ویتگنشتاین، نشان داده‌ایم که چرا از نظر وی مبناگرایی برای دفاع از اعتبار نظام معرفتی، قرین توفیق نیست و با جایگزینی نظریّة زمینه‌گرایی چه تفاوتی در مبانی معرفت و کیفیّت ابتنای معارف دیگر بر آن‌ها رخ خواهد داد. در پایان، با بررسی نظریّة زمینه‌گرایی و مسئلة شکّاکیّت و با اشاره به برخی مزیّت‌های این نظریّه، نشان داده ایم که خود با جایز دانستن روایتی از نسبی‌گرایی، خالی از نوعی گرایش‌های شک‌گرایانه نیست.
کلیدواژه‌ها
معرفت؛ توجیه؛ مبناگرایی؛ باور پایه؛ زمینه‌گرایی؛ شکّاکیّت؛ عمل؛ شک؛ یقین؛ بازی زبانی؛ ویتگنشتاین
مراجع

آمار تعداد مشاهده مقاله: 8,052 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,326

معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه امام صادق علیه السلام

سامانه جامع رسانه‌های جمهوری اسلامی ایران

پرتال نشریات علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری MSRT

پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی - SID

اخبار و اعلانات

آمار

تعداد نشریات	19
تعداد شماره‌ها	570
تعداد مقالات	5,001
تعداد مشاهده مقاله	11,798,566
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	6,995,627

توجیه معرفت شناختی از دیدگاه ویتگنشتاین متاخر، از مبناگرایی تا زمینه گرایی

اخبار و اعلانات

آمار

اخبار نشریات