بازخوانی دیدگاه های دانشمندان مسلمان در معنا و اشتقاق «ربّ» | ||
| مطالعات قرآن و حدیث | ||
| مقاله 2، دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 15، اسفند 1393، صفحه 33-68 اصل مقاله (448.34 K) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30497/quran.2015.1604 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدعلی خوانین زاده* 1؛ فتح الله نجارزادگان2 | ||
| 1استادیار گروه آموزشی علوم قرآن و حدیث دانشگاه خوارزمی | ||
| 2استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران، پردیس قم | ||
| چکیده | ||
| با توجه به اهمیت و جایگاه محوری اسم «ربّ» در نظام معنایی قرآن کریم، در این مقاله با نگاهی تاریخی ـ انتقادی به بازخوانی دیدگاههای دانشمندان مسلمان در مورد واژه «ربّ» و اشتقاق و معنای آن پرداخته میشود؛ تا ضمن دستیابی به تصویری روشن از روشهای مورد استفاده در معناشناسی واژگان قرآنی و نتایج حاصل از آن، نقاط قوت و ضعف آنها آشکار گردد و زمینه استفاده از روشهای روزآمد جهت رفع نارساییهای موجود فراهم آید. از مجموع اقوال و شواهد مورد استناد فرهنگنویسان متقدم چنین برمیآید که واژه «ربّ» ـ که همگی آن را از ریشه مضاعف ربب دانستهاند ـ در زبان عربی پیش از اسلام در معنای «مالک» به کار میرفته است، و حتی برخی، مبدأ اشتقاق «ربّ» را «تربیة» (از ریشه ناقص ربو) دانستهاند. با توجه به دیدگاه دانشمندان مسلمان در باب اشتقاق و لزوم قرابت توأمان ریشه و معنا، فرهنگنویسان متقدم میبایست «ربّ» را واژهای جامد تلقی میکردند چرا که از سویی پیوند معنایی میان صورت اسمی «ربّ» با کاربردهای فعلی ریشه ربب روشن نبوده است و از سوی دیگر، پیوند میان ریشههای ربب و ربو. با وجود تلاشهای برخی دانشمندان مسلمان جهت یافتن مبدأ اشتقاقی برای صورت اسمی «ربّ» از کاربردهای فعلی ریشه ربب، تلاشهای آنان نارسا بوده و نه پیوند معنایی صورت اسمی «ربّ» را با کاربردهای فعلی ریشه ربب روشن ساختهاند و نه چگونگی پیوند برخی کاربردهای ریشه مضاعف ربب را با ریشه ناقص ربو و معنای «تربیة»؛ پیوندهایی که به نظر میرسد با نگاهی فراتر به زبان عربی و بررسی تطبیقی آن با سایر زبانهای همخانواده در خانواده زبانهای سامی، آشکار خواهد شد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قرآن کریم؛ اسماء الحسنی؛ ربّ؛ معناشناسی؛ اشتقاق | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 5,783 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,651 |
||