آیینهای تلویزیونی و بازنمایی «حزن مذهبی» آسیبشناسی سنتهای مناسبتی تلویزیون ایران در «محرم» | ||
| دین و ارتباطات (نامه صادق) | ||
| مقاله 3، دوره 26، شماره 1 - شماره پیاپی 55، شهریور 1398، صفحه 67-97 اصل مقاله (577.28 K) | ||
| نوع مقاله: علمی-پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30497/rc.2019.2528 | ||
| نویسندگان | ||
| علی جعفری* 1؛ ناصر باهنر2 | ||
| 1دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات دانشگاه باقرالعلوم(ع) | ||
| 2دانشیار فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع) | ||
| چکیده | ||
| «برنامههای مناسبتی» با وسعت و گونهگونی امروزینش، از اختصاصات تلویزیون پساانقلابی است. یکی از تغییراتی که به تبع انقلاب اسلامی در رادیوتلویزیون ملی ایجاد شد، توجه به همگرایی آن با زمینههای فرهنگی و تاریخی و مذهبی جامعه بود. شاخهای از این همگرایی در «تقویممحوری» جداول پخش تجلی یافت که استمرار آن به شکلگیری تدریجی برنامههای تلویزیونی متمایزی انجامید که بعدها به «مناسبتی» موسوم شد. تلفیق منحصربهفرد دو تقویم شمسی و قمری در تقویم رسمی کشور در کنار چگالی مناسبتی بالای مذهب تشیع، دو زمینه حداکثریبودگی تقویم رسمی ایران هستند. مناسبتیها اما در رادیوتلویزیون پساانقلابی همچنان مهمان ناخوانده تلقی میشوند. کیفیتِ نازل و وضعیتِ معمولاً یکنواخت آنها خصوصا در ماه محرم، برند این گونه را عملاً از رونق انداخته است. بااینحال برخی سریالهای ویژه مثل شب دهم و مختارنامه زمینه نوعی بازگشت به مناسبتیها و بازسازی آنها را فراهم میآورد. مناسبتیها در بخش مطالعاتی هم چندان مورد توجه نبودهاند. مقالۀ پیشِ رو گزارشی از اولین مطالعات جدی در حوزه «مناسبتپژوهی تلویزیونی» است که برنامههای مناسبتی «شبکه یک سیما» در ماه محرم سال 1433 هجری قمری برابر با 1393 هجری شمسی را مورد بررسی قرار داده است. باز زمانی مطالعه (جامعه تحقیق) پخش شکه اول سیما را از ده روز پیش از آغاز ماه محرم تا پنج روز پس از روز عاشورا (مجموعاً 25 روز) شامل میشود. در این مطالعه از مبدأ نظری «ارتباطات آیینی» و به کمک رهیافت «مردمنگاری» و در ادامه با استفاده از روش «مقایسه دایمی دادهها»، فرایند ورود و خروج آیینی تلویزیون ایران به مناسبت «حزن مذهبی» ثبت و تحلیل میشود. در میان روشهای کیفی، مردمنگاری روشی است که قابلیّت انعطاف برای ثبت تغییرات مناسبتی اَبَرمتنی تصویری در حد 25 روز از پخش یک شبکه تلویزیونی را دارد. بدینترتیب که با بازبینی چندباره برنامههای روزانه شبکه اول سیما، روند تدریجی تغییرات مناسبتی فضا و نشانهها در پخش تلویزیونی به تفکیک هریک از برنامهها و به ترتیب پخش آنها ثبت و توصیف شد. حاصل اجرای این فرایند تولید قریب به 200 صفحه داده توصیفی بود. این دادهها پس از دستهبندی اولیّه(category system)، با استفاده از روش مقایسه دایمی (constant comparative technique) در چند مرحله فراوری شد و نهایتاً روندهای آیینیسازی تلویزیونی حزن تحت عناوینی استعاری صورتبندی شد. مؤلفههای «حزن تلویزیونی» در شبکه اول سیما در بازه زمانی این مطالعه عبارتند از: «تباکی» حداکثری ، «بُکاء» حداقلی؛ حماسهزدایی (حزن مجلس ترحیمی)؛ انفکاک بین رمزگانهای شور و شعور؛ آغاز باشکوه و پایان برهوت؛ تقابل عزاداری تک و تنهایی در گوشه استودیو با عزاداری دستهجمعی در وسط خیابان، پرداخت به «عزاداری» بیش از پرداخت به «عزا»؛ بازنمایی «تاریخمند» و «نقطه جوشی» از رسانههای سنتی.. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تقویم؛ مناسبتهای تقویمی؛ برنامههای مناسبتی؛ حزن مذهبی؛ حزن تلویزیونی؛ صداو سیما؛ ارتباطات آیینی؛ نظریه نمایش گافمن | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,735 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,552 |
||
اخبار و اعلانات
- تغییر نشانی وبگاه نشریات علمی دانشگاه امام صادق علیهاسلام
- آمار رتبهبندی نشریات علمی کشور در ارزیابی سال 1400 وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
- وضعیت رتبهبندی نشریات علمی دانشگاه امام صادق علیهالسلام براساس نتایج نهایی رتبهبندی نشریات علمی کشور در سال 1400
- نشریه علمی «فقه و حقوق خانواده» وابسته به دانشگاه امام صادق علیهالسلام در پایگاه بینالمللی DOAJ نمایه شد.
- أخذ شناسه DOI برای مقالات نشریه علمی «تحقیقات مالی اسلامی»
- بازنشر مقالات منتشره نشریات دانشگاه امام صادق علیهالسلام
- تفاهمنامه همکاری دانشگاه با سامانه مشابهتیاب سمیمنور
- دسترسی آزاد "Open Access" به کلیه مقالات منتشره نشریات دانشگاه امام صادق علیهالسلام
- نمایه مقالات پژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت) در پایگاه بینالمللی Philpapers
آمار
| تعداد نشریات | 19 |
| تعداد شمارهها | 563 |
| تعداد مقالات | 4,913 |
| تعداد مشاهده مقاله | 11,180,360 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,594,111 |