تحلیل انتقادی احادیث مهریه معنوی حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)

نتایج تحقیق

با توجه به آنچه در ارزیابی احادیث کتب متقدم آورده شد، موارد زیر برآیند تحقیق پیش­رو است:

1ـ جز دو حدیث صحیح و موثق، تمامی احادیث مربوط به مهریه کردن معنوی آب برای حضرت فاطمه^{(سلام الله علیها)} از سوی خداوند، از نظر سندی مخدوش و ضعیف است. متون آن­ها به جهت اضطراب متنی قابل پذیرش نیست.

2ـ مهریه معنوی ساختن از سوی خداوند برای حضرت زهرا^{(سلام الله علیها)} از نظر شواهد ظاهری و قرائن موجود، توجیه بایسته­ای ندارد، آنچه روایات فقهی ثابت می­کند، مهریه­ای مادی است که از سوی زوج به زوجه هبه می­شود، مگر اینکه این­گونه روایات، به خاطر وجود تفضّل و امتنان نوعی هبه به شمار آید. اما چنین توجیهی نیز با ظهور دلالی این احادیث سازگاری ندارد.

3ـ وجود روایاتی که دالّ بر فضیلت رودهایی خاص دارد، با توجه به فضیلت­بخشی به چهار رود از رودهای جهان که از ناحیه کسانی چون کعب­الأحبار دچار ضربه شده است، اثبات در دسترس قرار گرفتن این­گونه احادیث در میان غالیان و کذّابان و سپس حمل آن­ها به عنوان مهریه حضرت زهرا^{(سلام الله علیها)}، امری ناگریز به نظر می‌رسد، البته توجه به اصل وجود فضیلت برای برخی از این رودها در عالم دنیا چنان‌که برای دیگر امور نیز قابل اثبات است، برای این رودها نیز قابل تحقق و ممکن است.

4ـ روایاتی که دلالت بر اعتراض حضرت زهرا^{(سلام الله علیها)} بر اندک بودن مهریه دارد با شأن و مقام والای ایشان سازگاری ندارد، اینگونه نقل­ها با وجود اینکه درصدد بیان فضیلت بوده­اند، اما مؤلفه­های عصمت و خطاناپذیری را نادیده پندارکرده­اند، همچنین تعارض با سیره و دیگر روایات را می­توان دلیل عدم پذیرش این نوع نقل­ها دانست.

5ـ احادیثی که بهشت و جهنم را نیز در زمره مهر و صداق ایشان قرار داده، با مبانی فقهی ناسازوار است؛ مگر اینکه ناپسندی مهر جهنم را به هبه شفاعت اختصاص داد، زیرا مالیت عرفی جهنم نیز قابل مناقشه است.

6ـ ناهمگونی، تناقض و تعارض مفاد روایات مهریه، از اعتماد به آن­ها فرومی­کاهد. وجود ربع، خمس و نیمی از دنیا به عنوان مهر حضرت فاطمه^{(سلام الله علیها)}، در تردید بودن وکیل ایشان در مراسم خطبه عقد آسمانی و... از جمله مواردی است که از اعتماد به «جزئیات» این احادیث، کاسته است.