نظریه اتحاد عمل و عامل و معمول و نقش آن در تبیین رابطه خودپرستی و خداپرستی | ||
| پژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت) | ||
| مقاله 22، دوره 20، شماره 1 - شماره پیاپی 39، تیر 1401، صفحه 165-172 اصل مقاله (486.35 K) | ||
| نوع مقاله: کوتاه | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30497/prr.2022.76224 | ||
| نویسنده | ||
| محمدکاظم فرقانی* | ||
| دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| ملاصدرا اتحاد علم و عالم و معلوم را را در همۀ مراتب علم -و نه فقط مرتبۀ عقل- بر اساس اتحاد نفس و قوای آن اثبات کرده است. همان براهین ملاصدرا را با افزودن نظریۀ اتحاد نفس و بدن و نتیجه گرفتن اتحاد اعمال جوارحی با اعمال جوانحی و اتحاد هر دو با نفس عامل میتوان برای اثبات نظریۀ اتحاد عمل و عامل به کار برد. همان گونه که در نظریۀ اتحاد علم و عالم و معلوم منظور از معلوم متحد با دو تای دیگر معلوم بالذات است که حکایتگر از معلوم بالعرض است، در مورد عمل هم میتوان معمول را به دو قسم معمول بالذات و معمول بالعرض تقسیم کرد و آنگاه نظریۀ اتحاد عمل و عامل و معمول را نتیجه گرفت. با تطبیق این نظریه بر عملی که عبادت نامیده میشود میتوان اتحاد عبادت و عابد و معبود را به دست آورد و نشان داد که آنچه اولاً و بالذات معبود آدمی واقع میشود همان معبود علمی اوست که با نفس او متحد است و اگر صحیح باشد از معبود عینی حکایت میکند و گرنه مابحذای خارجی ندارد. با این بیان میتوان گفت در هر صورت (چه عبادت صحیح که طی آن معبود حقیقی مورد پرستش قرار میگیرد و چه عبادت غلط که طی آن آنچه حقیقتاً سزاوار پرستش نیست عبادت میشود) خداپرستی به گونهای همان خودپرستی است. بر اساس مبانی هستیشناسانۀ ملاصدرا به روش دیگر هم میتوان اینهمانیِ خداپرستی و خودپرستی را اثبات کرد. این یکتایی بر اساس دو مبنای وحدت شخصی حقیقت وجود و انحصار معبودیت در خدای متعال (یعنی تنها وجودی که آنچه غیر او موجود دانسته میشود وجه اوست و وجه یک چیز به وجهی همان چیز است) قابل اثبات است. با این بیان، تقسیم معبود به بالذات و بالعرض منتفی میشود چنان که تقسیم معبود به حقیقی و غیرحقیقی هم رنگ میبازد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اتحاد عمل و عامل و معمول؛ خودپرستی؛ خداپرستی؛ ملاصدرا | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 899 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 765 |
||