اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 20 |
| تعداد شمارهها | 555 |
| تعداد مقالات | 4,822 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,820,870 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,273,293 |
بررسی انتقادی نظریه های نرخ سود ارایه شده توسط اندیشمندان اقتصاد اسلامی | ||
| مطالعات اقتصاد اسلامی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 29 دی 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30497/ies.2026.248305.2288 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدرضا یوسفی شیخ رباط1؛ ناصر الهی1؛ یحیی لطفی نیا* 2 | ||
| 1دانشیار دپارتمان اقتصاد دانشگاه مفید قم | ||
| 2دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشگاه مفید قم | ||
| چکیده | ||
| با وجود گذشت بیش از چهار دهه از اجرای قانون عملیات بانکی بدون ربا در ایران، همچنان چالشهای اساسی در طراحی یک چارچوب منسجم، قابل اجرا و همسو با اصول شریعت برای تعیین نرخ سود در نظام مالی اسلامی وجود دارد. مرور انتقادی ادبیات نشان میدهد که نظریههای موجود ـ با وجود تنوع قابل توجه ـ از چند محدودیت عمده رنج میبرند: نخست، عدم جامعیت؛ بسیاری از رویکردها تنها به حل مسائل بخشی یا موردی در اقتصاد ایران پرداخته و فاقد قابلیت تعمیم به سطح نظام پولی اسلامی هستند. دوم، کاستیهای نظری؛ برخی نظریهها ابعاد کلان سیاستگذاری و الزامات بانکداری مرکزی اسلامی را بهطور کافی در نظر نمیگیرند. سوم، فاصله با ادبیات معاصر سیاست پولی؛ بخش مهمی از نظریات از تحولات جدید مربوط به نقش نرخ سود در مدیریت اقتصاد کلان و هدایت انتظارات غفلت کردهاند. چهارم، توجه ناکافی به بخش حقیقی؛ در حالی که بنیان شریعت بر پیوند نرخ سود با بازده واقعی سرمایه است، بسیاری از نظریهها در عمل فاقد سازوکارهای مبتنی بر فعالیتهای واقعی اقتصاد هستند. این مقاله با روش تحلیلی ـ اسنادی، نظریههای داخلی و خارجی تعیین نرخ سود را بررسی و ارزیابی کرده و نشان میدهد که هیچیک از رویکردهای موجود بهتنهایی قادر به برآوردهکردن سه معیار بنیادین نظام مالی اسلامی ـ انطباق شرعی، پیوند با بخش حقیقی و قابلیت استفاده در سیاست پولی ـ نیستند. نتایج مقاله بر ضرورت طراحی یک چارچوب ترکیبی و نهادی تأکید دارد که بتواند ضمن حفظ مبانی شریعت، از شاخصهای واقعی اقتصاد بهره گیرد و به بانک مرکزی امکان اعمال سیاست پولی کارآمد و استخراج «نرخ سیاستی واحد» را بدهد. در پایان حرکت به سوی یک چارچوب پیشنهادی برای نرخ سود در اقتصاد اسلامی مستلزم ترکیب عناصر معتبر نظریههای موجود و نیز فراهمسازی پیشنیازهای نهادی همچون شفافیت اطلاعاتی، توسعه بازار صکوک و ارتقای سازوکارهای سیاست پولی بانک مرکزی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نرخ بهره؛ نرخ سود؛ بانک داری اسلامی؛ عقود مبادله ای؛ عقود مشارکتی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A critical review of the interest rate theories presented by Islamic economic scholars | ||
| نویسندگان [English] | ||
| mohammadreza yousefi shaeikhrobat1؛ naser elahi1؛ Yahya Lotfinia2 | ||
| 1Associate Professor, Department of Economics, Mofid University of Qom | ||
| 2Qom University | ||
| چکیده [English] | ||
| Despite more than four decades since the enactment of the Usury-Free Banking Act in Iran, major challenges persist in designing a coherent, operational, and Sharia-compliant framework for determining the profit rate in the Islamic financial system. A critical review of the literature shows that existing theories—despite their considerable diversity—suffer from several fundamental limitations. First, a lack of comprehensiveness: many approaches focus on sector-specific or contextual issues within Iran’s economy and therefore lack generalizability to the broader system of Islamic monetary policy. Second, theoretical shortcomings: several theories do not adequately incorporate macro-policy dimensions or the institutional requirements of an Islamic central bank. Third, limited engagement with contemporary monetary policy literature: many contributions overlook recent developments regarding the role of the policy rate in macroeconomic management and expectations-guidance. Fourth, insufficient attention to the real sector: although Sharia principles emphasize linking the profit rate to the real return on capital, many theories lack mechanisms grounded in actual economic activity. Using analytical and documentary methods, this article reviews and evaluates both domestic and international theories of profit-rate determination and demonstrates that none of the existing approaches can, on their own, satisfy the three foundational criteria of Islamic finance—Sharia compliance, linkage to the real sector, and applicability in monetary policy. The findings highlight the need for a hybrid, institutionally grounded framework that preserves Sharia principles, employs real-sector indicators, and enables the central bank to conduct effective monetary policy and extract a unified policy rate. The study concludes that progress toward such a framework requires integrating valid elements from existing theories and establishing essential institutional prerequisites, including enhanced financial transparency, development of the sovereign sukuk market, and strengthening the operational mechanisms of monetary policy in Islamic central banking. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Interest rate, profit rate, Islamic banking, exchange contracts, partnership contracts | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 38 |
||